ZIELE ANGIELSKIE (Pimenta dioica) – zapomniany skarb fitoterapii
Wprowadzenie
Ziele angielskie znane jest przede wszystkim jako aromatyczna przyprawa kuchni europejskiej i karaibskiej. Jednak ta niepozorna jagoda drzewa Pimenta dioica kryje w sobie znacznie więcej niż tylko smak. Przez wieki wykorzystywano ją również w medycynie ludowej, również przy dolegliwościach trawiennych. Dziś coraz częściej wraca do łask fitoterapeutów, którzy odkrywają jej wielopłaszczyznowe działanie.
Czym jest ziele angielskie i dlaczego warto się nim zainteresować?
Ziele angielskie, znane również jako pieprz angielski czy pimenta, to suszone, niedojrzałe owoce drzewa korzennika lekarskiego. Dzięki zawartości olejków eterycznych, w tym dominującego eugenolu, przyprawa ta ma nie tylko intensywny zapach i smak, ale również inne działanie. Warto po nią sięgnąć nie tylko w kuchni.
Botaniczna charakterystyka Pimenta dioica
- Skąd pochodzi i jak wygląda ta roślina?
Pimenta dioica, znana także jako korzennik lekarski, to wiecznie zielone drzewo z rodziny mirtowatych (Myrtaceae), naturalnie pochodzące z Ameryki Środkowej i Karaibów, szczególnie Jamajki. Dorasta zazwyczaj do 10–13 metrów wysokości i tworzy gęstą, rozłożystą koronę. Jej liście są skórzaste, błyszczące i mają jajowatolancetowaty kształt. Białe, obupłciowe kwiaty zebrane są w baldachowate kwiatostany, pojawiające się w kątach liści.
Owocami są niemal kuliste jagody, osiągające około 5 mm średnicy. Początkowo zielone, w trakcie suszenia przybierają barwę czerwonobrązową i wydzielają charakterystyczny, intensywny aromat. Ich smak przypomina jednocześnie goździki, cynamon i gałkę muszkatołową, co znajduje odzwierciedlenie w angielskiej nazwie „allspice” – oznaczającej „wszystkie przyprawy w jednym”. Ta nazwa dobrze oddaje unikalne właściwości organoleptyczne ziela angielskiego, które dzięki bogatemu bukietowi aromatycznemu stało się niezwykle cenioną przyprawą i surowcem zielarskim.
Skład chemiczny ziela angielskiego
- Kluczowe związki bioaktywne: eugenol, taniny, flawonoidy i inne
Surowcem zielarskim są owoce i liście, z których pozyskuje się olejek eteryczny bogaty w eugenol (65–80%). Poza nim zawiera metyleugenol, eukaliptol (cyneol), chawikol, linalool, kariofilen, flawonoidy (m.in. kwercetynę i katechinę), taniny (galloiloglikozydy, proantocyjanidyny), cukry oraz oleje. Związki te odpowiadają za szerokie spektrum działania rośliny.
Zastosowanie w medycynie tradycyjnej- rola ziela angielskiego w ziołolecznictwie Karaibów i Ameryki Łacińskiej Ziele angielskie było od wieków stosowane przez rdzennych mieszkańców Ameryki jako lek na bóle brzucha, infekcje, przeziębienia i dolegliwości skórne. Współcześnie napar z owoców Pimenta dioica nadal stosuje się jako domowy środek na wzdęcia, niestrawność czy przeziębienie.
Podlaska PRZYPRAWA DO BIGOSU 50g Dary Natury
ZIELE ANGIELSKIE (całe) 50g Dary Natury
ZIELE ANGIELSKIE (mielone) 50g Dary Natury
Tradycyjne zastosowanie ziela angielskiego w pielęgnacji i higienie
W medycynie ludowej olejek z ziela angielskiego był wykorzystywany ze względu na swój intensywny aromat oraz właściwości odświeżające. Tradycyjnie stosowano go miejscowo jako składnik wcieranych olejków i kąpieli, szczególnie w kontekście higieny skóry i jamy ustnej.
Napary i ekstrakty z Pimenta dioica stosowane były dawniej jako płukanki do jamy ustnej i gardła, np. po wysiłku głosowym lub w okresie przeziębień. W literaturze zielarskiej wspomina się o wykorzystaniu tych naparów do odświeżania oddechu i poprawy komfortu jamy ustnej, choć nie są to działania potwierdzone współczesnymi badaniami klinicznymi.
Eugenol – składnik o znaczeniu aromatycznym i historycznym
Głównym składnikiem olejku z ziela angielskiego jest eugenol, znany również z obecności w olejku goździkowym. W tradycji zielarskiej zwracano uwagę na jego charakterystyczny aromat oraz właściwości rozgrzewające, które wykorzystywano m.in. w nacieraniach i kąpielach ziołowych. W dawnych przekazach etnomedycznych ziele angielskie stosowano w postaci naparów i nalewek jako wsparcie dla ogólnego komfortu trawiennego i menstruacyjnego. Współczesna nauka nie potwierdziła jednoznacznie tych zastosowań, dlatego mają one charakter informacyjny i odnoszą się do tradycji.
Ziele angielskie a komfort trawienny – spojrzenie tradycyjne
Ziele angielskie od wieków wykorzystywane było jako przyprawa o działaniu aromatycznym i rozgrzewającym. W kuchniach świata stosowano je nie tylko dla smaku, ale też z przekonaniem, że wspomaga ono komfort trawienny – szczególnie po ciężkostrawnych potrawach. Tradycyjnie wierzono, że żucie suszonych jagód lub picie naparów z Pimenta dioica może łagodzić uczucie pełności, wspierać perystaltykę jelit i poprawiać ogólny komfort po posiłku. Są to jednak informacje wyłącznie o charakterze historycznym i nie stanowią oświadczeń zdrowotnych zatwierdzonych przez EFSA.
Napary z ziela angielskiego w okresie jesienno-zimowym
W fitoterapii ludowej napary z ziela angielskiego były popularne zwłaszcza w chłodniejszych miesiącach roku. Stosowano je jako rozgrzewający dodatek do napojów mlecznych lub ziołowych, łącząc z miodem, imbirem czy cynamonem. Takie napary uważano za wspierające dobre samopoczucie w okresach spadku temperatury. Nie są to jednak działania potwierdzone naukowo – wszystkie informacje o zastosowaniu surowca w tym zakresie mają charakter edukacyjny i nawiązują do praktyk tradycyjnych.
.png)
Ziele angielskie w aromaterapii i kosmetyce- olejek eteryczny
Olejek eteryczny z korzennika lekarskiego (Pimenta dioica) pozyskiwany jest zarówno z liści, jak i owoców tej rośliny, które zawierają od 2,5 do 5% olejku. Destylowany parą wodną, ma ciepły, korzenny aromat z wyraźną nutą goździkową i ciemnobursztynową barwę.
Głównym składnikiem chemicznym olejku jest eugenol (60–95%), a także metyloeugenol (ok. 13%). Choć bywa mylony z olejkiem laurowym (Laurus nobilis), olejek z Pimenta dioica posiada swój własny, charakterystyczny profil zapachowy i tradycyjne zastosowania.
W kulturze karaibskiej – szczególnie na Jamajce, Dominice i Wyspach Dziewiczych – liście korzennika destylowano z alkoholem, uzyskując tzw. rum laurowy, który stosowano tradycyjnie w celach pielęgnacyjnych i rozgrzewających.
W praktykach aromaterapeutycznych przypisuje się mu właściwości odświeżające, tonizujące i wspierające relaksację. Ze względu na intensywny zapach i ciepły charakter, olejek ten bywa wykorzystywany jako składnik mieszanek stosowanych do kąpieli, masażu czy aromatyzacji pomieszczeń – szczególnie w chłodniejszych miesiącach.
W tradycyjnych zastosowaniach zewnętrznych olejek z ziela angielskiego ceniony był jako dodatek do olejów do masażu i kompozycji rozgrzewających. W bardzo niskich stężeniach (ok. 0,1–0,2%) stosowano go miejscowo na skórę – np. w preparatach do pielęgnacji skóry skłonnej do przetłuszczania, jako środek odświeżający i aromatyczny.
Współcześnie, w aromaterapii niektórzy praktycy cenią olejek za jego potencjalne działanie poprawiające nastrój, łagodnie pobudzające i sprzyjające emocjonalnemu odprężeniu. Znajduje także miejsce w pielęgnacji skóry trądzikowej jako składnik wspomagający odświeżenie i komfort cery tłustej.
Świetnie komponuje się z olejkiem lawendowym, imbirowym, rozmarynowym, cynamonowym, sandałowym oraz cytrusowymi – co czyni go interesującym dodatkiem do kompozycji zapachowych i aromatycznych kąpieli.
.png)
Przed użyciem należy zachować ostrożność – nie zaleca się długotrwałego stosowania ani aplikacji na wrażliwą skórę bez wcześniejszego testu. Ze względu na potencjalne działanie drażniące oraz brak wystarczających danych bezpieczeństwa, olejek nie powinien być stosowany w czasie ciąży. Mimo to, jego status GRAS (Generally Recognized As Safe) czyni go bezpiecznym przy prawidłowym, miejscowym zastosowaniu w ramach fitoterapii.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Kiedy ziele angielskie może zaszkodzić?
- Ziela angielskiego nie powinno się stosować w okresie ciąży i karmienia piersią, a także w przypadku choroby wrzodowej.
- Aromaterapia z użyciem olejku może prowadzić do podrażnień błon śluzowych, suchości w jamie ustnej czy zgagi.
- Może również wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, insuliną, paracetamolem i środkami zobojętniającymi sok żołądkowy.
Podsumowanie
Choć owoce korzennika lekarskiego są przede wszystkim cenioną przyprawą kulinarną, ich właściwości prozdrowotne czynią z nich wartościowy składnik domowej apteczki. Ziele angielskie zasługuje na ponowne odkrycie jako uniwersalne zioło o bogatej tradycji i szerokim zastosowaniu.
Autorka: A. Warda. Redaktorka bloga netzdrowie.pl; absolwentka kursu Zielarstwo i Towaroznawstwo Zielarskie w IMK w Katowicach oraz kursu Zioła lecznicze - naturalny sposób utrzymania zdrowia, urody i odporności na UO SGGW, uczestniczka kursów dotyczących olejków eterycznych na IMK Katowice i UO SGGW.
Bibliografia
- https://rozanski.li/708/korzennik-lekarski-pimenta-dioica-linne-merrill-czyli-ziele-angielskie/
- V.A.Worwood, Vademecum olejków eterycznych i aromaterapii , Wydawnictwo Vital 2023
- Olejki eteryczne i aromatoterapia, Vital, 2019
- https://herbiness.com/no-spa-daj-mam-cos-lepszego/
- B. Jemioła; Co radzą zioła; Wydawnictwo Biały Wiatr 2024
- https://www.britannica.com/plant/allspice
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Korzennik_lekarski
- Andrzej Sarwa, Lecznicze przyprawy, Wydawnictwo Armoryka, 2013
- Andrzej J. Sarwa Wielka encyklopedia roślin leczniczych- występowanie, zawartość, działanie i zastosowanie 1726 roślin, Wydawnictwo Armoryka
Treści przedstawione na tym blogu mają wyłącznie charakter edukacyjny i informacyjny. Dokładamy wszelkich starań, aby były merytorycznie poprawne i aktualne, jednak nie zastępują one indywidualnej porady specjalisty dostosowanej do Twojej sytuacji. To nie jest porada lekarska ani spersonalizowana porada zielarska. Podane informacje mają charakter skrótowy i nie są kompletne. Przed zastosowaniem ziół lub innych metod opisanych na blogu skonsultuj się z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą. Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży i karmiące, osoby przewlekle chore, przyjmujące leki lub suplementy diety, osoby z chorobami autoimmunologicznymi, cukrzycą, chorobami serca, zaburzeniami ciśnienia krwi, a także osoby przyjmujące leki psychotropowe. Konsultacja lekarska jest również niezbędna dla dzieci, kierowców oraz osób obsługujących maszyny. Żadna część artykułu nie może być traktowana jako porada zdrowotna. Przed zastosowaniem jakichkolwiek informacji w praktyce skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.
Przeczytaj również
