Ashwagandha – roślinna odpowiedź na stres i wyczerpanie organizmu
Czy ashwagandha jest adaptogenem ?
Pojęcie "adaptogen" zostało wprowadzone do świata nauki w 1947 roku przez rosyjskiego naukowca dr. Nikołaja Łazarewa. Kilka dekad później jego uczniowie, Brekhman i Dardymov, sformułowali trzy kluczowe kryteria, które musi spełniać dana substancja roślinna, aby mogła zostać uznana za adaptogen. Po pierwsze – bezpieczeństwo. Adaptogen nie może być toksyczny ani szkodliwy, nawet przy długotrwałym stosowaniu. Po drugie – szerokie działanie ochronne. Oznacza to, że substancja musi wspierać organizm w adaptacji do różnych form stresu – fizycznego, psychicznego czy środowiskowego – a nie tylko reagować na jeden, konkretny czynnik. Po trzecie – działanie normalizujące. Adaptogen powinien przywracać równowagę (homeostazę) w organizmie, niezależnie od tego, w jakim kierunku doszło do jej zaburzenia.
Adaptogeny takie jak ashwagandha (withania somnifera) od wieków wykorzystywane były w tradycyjnych systemach medycznych, w tym ajurwedzie i tradycyjnej medycynie chińskiej.W przeszłości określano je jako zioła odmładzające (rasayany) lub wzmacniające (toniki). Współczesna fitoterapia coraz częściej sięga po te same rośliny – dziś już nie tylko ze względu na tradycję, ale także na ich potwierdzone działanie biologiczne.
Ashwagandha w świetle aktualnych badań naukowych
Współczesne badania wskazują, że adaptogeny, w tym ashwagandha (withania somnifera), wpływają modulująco na oś podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA), co przekłada się na łagodzenie reakcji organizmu na stres. Jednocześnie wspierają układ odpornościowy, poprawiają parametry metaboliczne oraz zwiększają zdolność organizmu do adaptacji w zmieniających się warunkach środowiskowych (Panossian & Wikman, 2010; Singh et al., 2011).
Ashwagandha wykazuje również działanie GABA-ergiczne. Dzięki tej właściwości może wspierać zaburzenia snu, łagodzić stany lękowe oraz zmniejszać objawy depresyjne. Niektóre badania sugerują, że ashwagandha może także wspierać leczenie uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD), szczególnie w połączeniu z selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI).
Aktualne badania sugerują potencjalne zastosowanie ashwagandhy jako obiecujące wsparcie w terapii zaburzeń lękowych i depresyjnych, a także w poprawie jakości snu. Jednakże, konieczne są dalsze, bardziej zaawansowane badania kliniczne, aby w pełni potwierdzić jej skuteczność i bezpieczeństwo w tych zastosowaniach.
Pochodzenie Ashwagandhy
Ashwagandha (znana także jako żeń-szeń indyjski łac. withania somniferajest ) naturalnie pochodzi z suchych rejonów Azji i Afryki i jest rośliną leczniczą wykorzystywaną od tysięcy lat w ajurwedzie, czyli tradycyjnej medycynie indyjskiej. Ashwagandha uznawana jest za tzw. „rasayanę” – czyli zioło odmładzające. Należy do rodziny psiankowatych (tej samej co ziemniaki i pomidory), a jej właściwości wspierają organizm w radzeniu sobie ze stresem oraz mają własności uspokajające.
W bardzo tradycyjnej medycynie indyjskiej wierzy się, że regularne przyjmowanie ashwagandhy może wspierać długowieczność i poprawiać w wymierny sposób ogólną kondycję fizyczną i psychiczną.
Główne składniki Ashwagandhy
Ashwagandha zawiera szereg biologicznie aktywnych związków, które odpowiadają za jej działanie adaptogenne i prozdrowotne. Oto najważniejsze składniki chemiczne ashwagandhy: alkaloidy oraz witanolidy ( np witaferyna A, witanolidy A-Y , najważniejsze i najlepiej przebadane związki w ashwagandzie, które mają działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwnowotworowe i adaptogenne )
Tradycyjne zastosowanie Ashwagandhy
Tradycyjne zastosowania ashwagandhy różnią się w zależności od regionu, ale ogólnie zioło to od wieków cieszy się dużym uznaniem w medycynie ludowej w Indiach, Pakistanie i niektórych regionach Afryki. W Indiach ashwagandhę wykorzystuje się od wieków w celu wzmacniania całego organizmu po chorobach, wyczerpaniu lub długotrwałym stresie. Inna korzyść z przyjmowania ashwagandhy to poprawa płodności i libido, łagodzenie bólu stawów i objawów reumatycznych. W Pakistanie z kolei ashwagandha stosowana jest jako środek uspokajający i wzmacniający układ nerwowy, a także jako zioło wzmacniające siły życiowe, witalne i poprawiające samopoczucie - zwłaszcza u osób starszych lub osłabionych. W Afryce awshwagandhę wykorzystuje się do leczenia przeziębień, duru brzusznego i biegunek. Świeży korzeń ashwagandhy często wykorzystywany był w tych regionach także do leczenia chorób skóry : np. różnego typu dermatoz, odleżyn czy owrzodzeń.
ASHWAGANDHA FORTE 60 kapsułek wegańskich Singularis
BRAINTUS FOCUS (guarana, ashwagandha, bacopa) 90 kapsułek OstroVit
Ashwagandha (Withania somnifera) 120 kaps. Biowen
ASHWAGANDHA (Withania somnifera) 60 kapsułek Medica Herbs
Współczesne zastosowania ashwagandhy (żeń-szenia indyjskiego)
Ashwagandha to rzadki przykład adaptogenu o działaniu uspokajającym, a nie pobudzającym. Obecnie ashwagandhę stosuje się głównie jako naturalne wsparcie w redukcji stresu, poprawie jakości snu, łagodzeniu objawów lęku i zmęczenia, a także we wspieraniu funkcji tarczycy, lepszej odporności i zdrowia hormonalnego.
Ashwagandha na układ nerwowy i stres
Ashwagandha pomaga organizmowi radzić sobie z napięciem psychicznym – zmniejsza uczucie lęku, ułatwia zasypianie, łagodzi zmęczenie i tzw. „mgłę umysłową”. Może wspierać w stanach wyczerpania nerwowego i nerwicy lękowej – wspomaga zaburzenia nastroju, zmniejsza drażliwość, bóle głowy i dolegliwości trawienne wywołane stresem. Wyniki badania z 2012 ( Chandrasekhar, K., Kapoor, J., & Anishetty, S.) roku potwierdzają, że ashwagandha znacząco zmniejsza poziom kortyzolu, redukuje objawy lęku i poprawia jakość snu u dorosłych z przewlekłym stresem.
Ashwagandha na układ hormonalny
Ashwagandha wspiera naturalną równowagę hormonalną organizmu – może pomagać przy osłabionej pracy tarczycy (zwłaszcza przy niedoczynności). Badanie z 2018 roku opublikowane w Journal of Alternative and Complementary Medicine pokazało, że suplementacja ashwagandhą przez 8 tygodni u pacjentów z niedoczynnością tarczycy znacząco poprawiła poziomy hormonów tarczycy (TSH, T3 i T4) w porównaniu z grupą placebo. Ashwagandha wspomaga też funkcjonowanie nadnerczy i jąder, co może wpływać m.in. na poziom energii, odporność na stres i zdrowie seksualne. Ashwagandha zwiększa produkcję plemników oraz ich jakość i ruchliwość - także może być wsparciem w leczeniu męskiej niepłodności.
Ashwagandha na odporność
Ashwagandha wspiera układ odpornościowy działając przeciwbakteryjnie na szczepy Gram dodatnie i Gram ujemne, ale także działając przeciwzapalnie pomaga łagodzić objawy chorób autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, nieswoiste stany zapalne jelit czy zapalenie mięśni różnego typu. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym i immunomodulującym może wspomagać redukcję stanów zapalnych organizmu i poprawiać samopoczucie osób z tymi schorzeniami.Pozwala szybciej odzyskać siły i witalność po chorobach lub wysiłku fizycznym np treningu u sportowców.
Ashwagandha na zdrową wątrobę
Ashwagandha może chronić wątrobę przed szkodliwym działaniem metali ciężkich, które mogą uszkadzać ten narząd. W tym zakresie jest często porównywana do ostropestu plamistego, znanego ze swoich właściwości ochronnych dla wątroby. Badania wykazały, że ashwagandha może być skuteczna w leczeniu niealkoholowego stłuszczenia wątroby. Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby jest coraz powszechniejszą przyczyną problemów z wątrobą i może prowadzić do zapalenia wątroby, uszkodzenia tkanek, a w skrajnych przypadkach nawet do marskości wątroby. Dzięki zawartości silnych antyoksydantów, roślina pomaga także chronić wątrobę przed uszkodzeniami wywołanymi przez niektóre leki.
Ashwagandha na choroby neurodegeneracyjne
Ashwagandha wykazuje potencjał w ochronie układu nerwowego i może wspierać leczenie chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona. Dzięki swoim właściwościom przeciwzapalnym, antyoksydacyjnym i neuroprotekcyjnym, pomaga redukować stres oksydacyjny oraz chroni komórki nerwowe przed uszkodzeniami. Badania wskazują, że związki aktywne w ashwagandzie mogą wspierać regenerację neuronów, zwiększać produkcję dopaminy oraz poprawiać funkcje poznawcze, pamięć i koncentrację u osób z zaburzeniami neurodegeneracyjnymi.
Ashwagandha na choroby nowotworowe
Ashwagandha jest też stosowana jako wsparcie przy leczeniu nowotworów, ponieważ może chronić organizm przed spadkiem liczby białych krwinek. Część badań wskazuje, że może hamować wzrost komórek nowotworowych piersi, okrężnicy i chronić przed rakiem skóry.
Inne zastosowania Ashwagandhy:
Ashwagandha pomaga w leczeniu anemii z niedoboru żelaza dzięki dużej zawartości tego pierwiastka. Łagodzi też dolegliwości związane z okresem okołomenopauzalnym, takie jak bóle mięśni i problemy z koncentracją. Może być także wsparciem przy fibromialgii, bólach szyi i pleców, zespole niespokojnych nóg oraz stanach zapalnych stawów. Obniża poziom cukru, cholesterolu, triglicerydów.
Jak stosować Ashwagandhę
Ashwagandha występuje w różnych formach: jako sproszkowany korzeń, standaryzowany ekstrakt, nalewka czy kapsułki. Preparaty standaryzowane zawierają określoną ilość aktywnych składników – witanolidów – co pozwala lepiej przewidzieć ich działanie. Ashwagandha to stosunkowo dobrze przebadany i łagodny adaptogen, który można stosować zarówno krótko, jak i długoterminowo. Proszek z korzenia można dodać do kawy lub innych napojów, a także przygotować z niego napar z dodatkiem rozgrzewających przypraw, takich jak kardamon czy cynamon. Najlepiej wybierać ashwagandhę pochodzącą z Indii – jej naturalnego środowiska – oraz zwracać uwagę na to, aby była ona w wersji organicznej by uniknąć zanieczyszczeń pestycydami.
Autorka: Faustyna Siedlecka, Redaktorka bloga netzdrowie.pl; absolwentka kursu Zielarstwo i Towaroznawstwo Zielarskie w IMK w Katowicach oraz kursu Zioła lecznicze - naturalny sposób utrzymania zdrowia, urody i odporności na UO SGGW, uczestniczka kursów dotyczących olejków eterycznych na IMK Katowice i UO SGGW.
Bibliografia :
- Panossian, A., & Wikman, G. (2010). Effects of Adaptogens on the Central Nervous System and the Molecular Mechanisms Associated with Their Stress—Protective Activity. Pharmaceuticals, 3(1), 188–224. https://doi.org/10.3390/ph3010188
- T.Isokauppila, D.R.Broida, Uzdrawiającą moc adaptogenów, Vital, Białystok 2023 Adaptogeny niezwykłe substancje lecznicze, Naturalne Terapie 01/2023, Wydawnictwo Jot
- Zielińska, A. (2024). Ashwagandha i męczennica cielista w łagodzeniu stresu i napięcia nerwowego / The effect of ashwagandha and passionflower on relieving stress and nervous tension. Gabinet Prywatny, (nr art. GP.202406.03). ISSN 2353-8600; ISSN 1230-4719.
- D.Winston, S. Maimes, Adaptogeny od A do Z, Vital , Białystok 2019 Singh, N., Bhalla, M., Jager, P. D., & Gilca, M. (2011). An overview on Ashwagandha: A Rasayana (rejuvenator) of Ayurveda. African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines, 8(5 Suppl), 208–213. https://doi.org/10.4314/ajtcam.v8i5S.9
- Sharma, A. K., Basu, I., & Singh, S. (2018). Efficacy and Safety of Ashwagandha Root Extract in Subclinical Hypothyroid Patients: A Double-Blind, Randomized Placebo-Controlled Trial. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 24(3), 243-248. https://doi.org/10.1089/acm.2017.0197
- Chandrasekhar, K., Kapoor, J., & Anishetty, S. (2012). A Prospective, Randomized Double-Blind, Placebo-Controlled Study of Safety and Efficacy of a High-Concentration Full-Spectrum Extract of Ashwagandha Root in Reducing Stress and Anxiety in Adults. Indian Journal of Psychological Medicine, 34(3), 255-262. https://doi.org/10.4103/0253-7176.106022
- Mishra, L.C., Singh, B.B., & Dagenais, S. (2000). Scientific basis for the therapeutic use of Withania somnifera (Ashwagandha): a review. Alternative Medicine Review, 5(4), 334-346.
- Nadkarni, P.M., & Mishra, S. (2020). Therapeutic potential of Withania somnifera in non-alcoholic fatty liver disease. Phytomedicine, 79, 153340.
- Rasool, M., Malik, A., & Zahoor, M. (2014). Neuroprotective effects of Withania somnifera against rotenone induced Parkinsonism in rats. Neuroscience Letters, 561, 81-86.
Treści przedstawione na tym blogu mają wyłącznie charakter edukacyjny i informacyjny. Dokładamy wszelkich starań, aby były merytorycznie poprawne i aktualne, jednak nie zastępują one indywidualnej porady specjalisty dostosowanej do Twojej sytuacji. To nie jest porada lekarska ani spersonalizowana porada zielarska. Podane informacje mają charakter skrótowy i nie są kompletne. Przed zastosowaniem ziół lub innych metod opisanych na blogu skonsultuj się z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą. Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży i karmiące, osoby przewlekle chore, przyjmujące leki lub suplementy diety, osoby z chorobami autoimmunologicznymi, cukrzycą, chorobami serca, zaburzeniami ciśnienia krwi, a także osoby przyjmujące leki psychotropowe. Konsultacja lekarska jest również niezbędna dla dzieci, kierowców oraz osób obsługujących maszyny. Żadna część artykułu nie może być traktowana jako porada zdrowotna. Przed zastosowaniem jakichkolwiek informacji w praktyce skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.
Przeczytaj również
